Ważne: Obowiązki dotyczą każdego kto importuje towary „energochłonne”.

Ważne: Wprowadzenie mechanizmu CBAM nałoży dodatkowe obowiązki formalne, w tym sprawozdawcze, a także zwiększy koszty importu towarów „energochłonnych”.

Rejestracja i deklaracje

Opisywany mechanizm dotyczy towarów, które możemy nazwać „energochłonnymi”. Chodzi tu m. in. o takie towary jak: cement, nawozy, żeliwo i stal, aluminium, energia elektryczna. Szczegółowo towary te zostały opisane za pomocą kodów CN.

Rozporządzenie 2023/956 przewiduje obowiązek składania tzw. deklaracji CBAM. Deklaracje takie będzie musiał składać do dnia 31. maja każdego roku za poprzedni rok kalendarzowy tzw. upoważniony zgłaszający. Status ten ma być nabywany poprzez złożenie wniosku o jego przyznanie oraz uzyskanie stosownej decyzji organu rejestracyjnego. Wniosek taki będzie składany, a wspomniana wyżej decyzja – rejestrowana, w centralnym rejestrze CBAM, który ma być ustanowiony przez Komisję Europejską (dalej: KE) w formie znormalizowanej elektronicznej bazy danych. Brak takiego statusu, co należy podkreślić, skutkować będzie tym, że organy celne nie zezwolą na przywóz do UE towarów, których dotyczy ww. rozporządzenie.

Za pośrednictwem powyższego rejestru mają być składane wskazane wyżej deklaracje CBAM (będą one miały formę elektroniczną). Deklaracje te będą musiały zawierać w szczególności:

– całkowitą liczbę poszczególnych rodzajów towarów przywiezionych w poprzednim roku kalendarzowym, wyrażoną w tonach,

– całkowitą wielkość tzw. emisji wbudowanych w przypadku towarów przywiezionych, wyrażoną w tonach emisji ekwiwalentu dwutlenku węgla na tonę każdego rodzaju towarów,

– całkowitą liczbę certyfikatów CBAM, które mają zostać przekazane do umorzenia odpowiadającą całkowitej wielkości emisji wbudowanych.

Obowiązki rejestracyjne

„Certyfikat CBAM” oznacza certyfikat w formacie elektronicznym odpowiadający jednej tonie emisji wbudowanych w towary. Emisje wbudowane oznaczają emisje uwalniane podczas produkcji towarów, których poziom oblicza się zgodnie z metodami określonymi w załączniku IV do ww. rozporządzenia.

Państwa członkowskie będą sprzedawały te certyfikaty upoważnionym zgłaszającym na wspólnej centralnej platformie, po cenie ustalonej przez KE. Do dnia 31. maja każdego roku upoważniony zgłaszający CBAM będzie zobowiązany przekazać je Komisji do umorzenia w ilości odpowiadającej całkowitej wielkości emisji wbudowanych wykazanej w deklaracji CBAM. Upoważniony zgłaszający będzie zobowiązany zapewnić, aby na jego rachunku w rejestrze CBAM była dostępna odpowiednia liczba certyfikatów.

Powyższe oznacza wzrost kosztów związanych z importem do UE towarów „energochłonnych”, a co za tym idzie, wzrost cen tych towarów na unijnym rynku.

Obowiązki sprawozdawcze

Wprowadzenie kluczowych regulacji wynikających z tego rozporządzenia, poprzedzone zostało okresem przejściowym trwającym od 1 października 2023 r. do 31 grudnia 2025 r., w którym realizowane mają być obowiązki sprawozdawcze. W okresie tym:

– organy celne mają obowiązek przekazywać KE informacje obejmujące numer EORI importera, ośmiocyfrowy kod CN towaru, ilość, państwo pochodzenia, zgłaszającego, datę zgłoszenia i procedurę celną,

– każdy importer, który dokona przywozu towarów, w danym kwartale roku kalendarzowego będzie zobowiązany przedkładać KE sprawozdanie za ten kwartał zawierające informacje o towarach przywiezionych w tym kwartale, nie później niż jeden miesiąc po zakończeniu każdego kwartału.

Wprowadzenie omawianego mechanizmu z pewnością istotnie wpłynie na procedury i koszty związane z importem towarów „energochłonnych”. Będzie to szczególnie odczuwalne po okresie przejściowym, trwającym do końca 2025 r. Jednak już teraz przedsiębiorcy powinni się tym zagadnieniem zainteresować, choćby z uwagi na to, że pierwsze sprawozdanie w okresie przejściowym będzie musiało być złożone już do końca stycznia przyszłego roku.

Ważne: Pozbawienie Rosji klauzuli najwyższego uprzywilejowania nie spowoduje automatycznie wzrostu ceł na import rosyjskich towarów.

Zasady ogólne

Polska i inne kraje UE stanowią z punktu widzenia przepisów celnych jeden obszar, na którym obowiązuje jednolita taryfa. Oznacza to, że stawki celne na importowane do UE towary są takie same w każdym kraju UE. Ewentualne różnice w zakresie należności przywozowych wynikać mogą jedynie z różnic w wysokości stawek VAT obowiązujących w poszczególnych państwach. Przyzwyczailiśmy się już do tego, że stawki celne są bądź niskie, bądź wynoszą zero, a na należności przywozowe składają się głównie podatki importowe (VAT, ewentualnie akcyza). Sytuacja taka jest następstwem ogólnoświatowego trendu do liberalizacji barier w handlu międzynarodowym, przejawiającego się w obniżaniu ceł.

KNU

Mechanizmem, który ma na to znaczący wpływ, jest właśnie obowiązywanie wspomnianej klauzuli najwyższego uprzywilejowania (tzw. KNU). W skrócie oznacza ona, że jeżeli w określonym gronie państw, jedno z nich udzieli innemu pewnych korzyści, np. zmniejszy obciążenia celne na importowane z tego kraju towary, to taki sam przywilej musi być udzielony wszystkim innym krajom z tego grona. Taką grupę tworzą właśnie państwa należące do Światowej Organizacja Handlu (ang. World Trade Organization – WTO). Przynależność do niej, dzięki mechanizmowi KNU zapewnia, że nie dochodzi do dyskryminacji w handlu, co z kolei gwarantuje równe traktowanie państw należących do tej organizacji. Powyższe ma dla obowiązującej w UE taryfy celnej takie znaczenie, że podstawowe stawki celne określone w tej taryfie, są to właśnie stawki stosowane wobec krajów będących członkami WTO. Są to tzw. stawki konwencyjne.

Rosja a WTO

Rosja, po osiemnastu latach rokowań akcesyjnych, stała się w 2012 roku 156. członkiem WTO. Protokół o przystąpieniu do WTO ratyfikował zresztą prezydent Władimir Putin. Pozbawienie Rosji KNU byłoby w istocie wstępem do tego, aby kraj ten dyskryminować w handlu międzynarodowym, w szczególności poprzez podwyższenie ceł na importowane z Rosji towary. Oczywiście może ona na forum WTO protestować, jednak po pierwsze, proces ten będzie raczej długotrwały, a po drugie, decyzje są tam podejmowane większością głosów. Pozbawienie Rosji KNU może, choć wcale nie musi, wiązać się z nałożeniem ceł zaporowych na importowane z niej towary. O wysokości ceł na towary z Rosji decydować bowiem będą poszczególne kraje (w tym UE). I tutaj pojawia się pytanie, czy, a jeśli tak – to ile krajów oraz które z nich będą skłonne, aby takie zaporowe cła na rosyjskie towary wprowadzać. Zwłaszcza, że tego rodzaju działania stanowią broń obosieczną, uderzającą również w kraje, które ją stosują. Warto tutaj nadmienić, że już na początku marca Kanada ogłosiła odebranie Rosji i Białorusi klauzuli największego uprzywilejowania w stosunkach handlowych, co skutkowało podniesieniem ceł na towary z tych krajów do 35%.
Rosja jest eksporterem głównie paliw mineralnych. Jednocześnie, dla wielu krajów UE, w tym dla Polski, zastąpienie paliw stamtąd sprowadzanych dostawami z innych kierunków, byłoby niezmiernie trudne. Wprowadzenie więc w krótkim czasie ceł zaporowych na rosyjskie paliwa wydaje się mało prawdopodobne, skutkowałoby to bowiem wzrostem ich cen na rynku europejskim.

Inne narzędzia polityki celnej

Warto pamiętać, że w handlu międzynarodowym, paleta narzędzi, które uderzają w inne państwa, jest szeroka. Wspomnieć można chociażby o cle antydumpingowym. Aby jednak je wprowadzić, konieczne jest udowodnienie, w ramach postępowania antydumpingowego prowadzonego przez Komisję Europejską, nieuczciwych praktyk krajów-eksporterów. Mianowicie, konieczne jest wykazanie, że cena danego produktu w eksporcie do Unii jest niższa od porównywalnej ceny podobnego produktu ustalonej w kraju wywozu w zwykłym obrocie handlowym (przywóz po cenach dumpingowych). Ponadto, taki przywóz skutkować musi szkodą dla przedsiębiorców z krajów UE.

Polityka w zakresie stawek celnych to nie tylko tworzenie barier i ochrona własnego rynku. Wskazać tu należy na tzw. Ogólny system preferencji celnych (GSP – ang. Generalized System of Preferences). Jest to system preferencyjnych stawek celnych przyznawanych jednostronnie przez Wspólnotę krajom słabiej rozwiniętym. Jego celem jest wsparcie tych krajów poprzez ułatwienie dostępu do unijnego rynku dla pochodzących z nich towarów. W tym celu ustalane są na te towary preferencyjne stawki celne.

Pozbawienie Rosji klauzuli najwyższego uprzywilejowania nie przesądza jeszcze o tym, że cła na wszystkie rosyjskie towary automatycznie wzrosną, a w konsekwencji, że staną się one dla nas droższe. Aby tak się stało, za taką decyzją muszą pójść dalsze kroki UE czy innych poszczególnych państw, polegające na realnym podniesieniu stawek celnych na towary importowane z Rosji.