Należyta staranność w zakresie poboru podatku u źródła w grupach kapitałowych.

Lada dzień oczekujemy publikacji Rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie wyłączenia lub ograniczenia stosowania art. 26 ust. 2e ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych w którym Ministerstwo Finansów po raz trzeci odroczy o 6 miesięcy (tj. do 30 czerwca 2020) wejście w życie przepisów w zakresie obowiązku poboru podatku u źródła (WHT) od wypłat przekraczających w roku podatkowym kwotę 2 mln PLN.

Tym razem w uzasadnieniu do ww. Rozporządzenia (treść tutaj) Minister Finansów deklaruje, że przyczyną odroczenia stosowania art. 26 ust 2e ustawy CIT, jest planowana nowelizacja przepisów w zakresie poboru podatku WHT, a samo odroczenie wejścia przepisów w życie, ma pozytywny wpływ na przedsiębiorstwa, ponieważ umożliwi im dostosowanie się do nowych zasad, w tym w szczególności umożliwi wystąpienie z wnioskiem o wydanie opinii o zastosowani zwolnienia.

Troska Ministra Finansów

Odroczenie wejścia przepisów nakazujących pobór podatku WHT według podstawowej stawki w odniesieniu do wypłat powyżej 2 mln PLN, zawdzięczamy trosce Ministra Finansów, który z jednej strony obawia się, czy podatnicy zyskali dość czasu na wystąpienie i uzyskanie opinii o zastosowaniu zwolnienia, ale przede wszystkim dba o ład legislacyjny … W rzeczy samej, wspólnie z setkami płatników, bardzo cieszymy się z tego odroczenia. Nie sposób jednak nie zdobyć się na odrobinę sarkazmu i wytknąć Ministrowi Finansów, że jego wyjaśnienia brzmią mało wiarygodnie.

W całym pakiecie zmian do przepisów dotyczących podatku u źródła, które weszły w życie od 1 grudnia 2019 Minister Finansów, jedną, która po dziś dzień wzbudza największe wątpliwości, jest obowiązek zachowania należytej staranności. Kilka pozornie mało znaczących słów dodanych do art. 26 ust 1 Ustawy CIT oraz  do art. 41 ust 4aa Ustawy PIT diametralnie zmieniło obowiązki płatnika wymagając od niego podejmowania szeregu dodatkowych czynności.

Projekt objaśnień podatkowych

Pół roku po nowelizacji, kiedy to płatnicy i doradcy zachodzili w głowę, jakie czynności należy wykonywać, żeby wykazać się ową „należytą starannością”, Minister Finansów opublikował Projekt objaśnień podatkowych z dnia 19 czerwca 2019 r. Zasady poboru podatku u źródła (dalej: Projekt objaśnień). Jak wskazuje tytuł dokumentu oraz umieszczony na każdej stronie objaśnień znak wodny, jest to dopiero projekt objaśnień, materiał „wyłącznie do dyskusji”, a tym samym zastosowanie się  podatników i płatników do objaśnień podatkowych nie powoduje objęcie ochroną przewidzianą w art. 14k-14m oraz 14 p. Ordynacji podatkowej.

W Projekcie objaśnień instytucji „należytej staranności” Minister Finansów poświęcił całe sześć stron. I znowu pozostaje nam się cieszyć, że w ogóle dokument „do dyskusji” został udostępniony, bo dzięki niemu zyskaliśmy bezcenną wiedzę, jaki jest zakres oczekiwań, co do działań podejmowanych przez płatnika, który ma wylegitymować się dochowaniem należytej staranności przy wypłacie należności opodatkowanych WHT. Jednakże minęło pół roku i status dokumentu nie zmienił się – nadal pozostaje projektem, a zatem nie daje ochrony przewidzianej w Ordynacji podatkowej.

Więcej na temat podatku u źródła można przeczytać tutaj.

Grupy kapitałowe – nowe wyzwania

W Projekcie objaśnień Minister Finansów rozróżnia wyraźnie dwie sytuacje w których dochodzi o wypłaty należności objętych WHT tj.: wskazuje na odmienne konsekwencje i zakres analizy w odniesieniu do wypłat na rzecz podmiotów powiązanych i niepowiązanych. Oczywiście w odniesieniu do wypłat do podmiotów powiązanych „standard oczekiwań względem płatnika jest wyższy”. Skoro w obrębie grupy kapitałowej istnieją większe możliwości strukturyzowania przebiegu transakcji lub funkcjonowania i budowania samej struktury grupy, niż w przypadku podmiotów niepowiązanych, zatem i ryzyko nadużyć większe ale również potencjalnie większy dostęp do informacji.

Co zatem powinni przygotować płatnicy należący do grup kapitałowych, dokonujący wypłat należności objętych WHT? Minister wskazał zakres dokumentów, którą płatnik powinien uzyskać i przeanalizować, aby wykazać się należytą starannością, między innymi:

  • dokumenty grupowe wskazujące na przepływy finansowe między podmiotami w grupie  oraz rolę poszczególnych podmiotów w jej strukturze,
  • dokumenty na podstawie których będzie można ustalić substancję biznesową powiązanego odbiorcy należności , takie jak: opis przedmiotu działalności odbiorcy należności, jego sprawozdanie finansowe, strukturę organizacyjną i zarządczą, opisy stanowisk zatrudnianych przez niego osób.

Autor Projektu objaśnień podpowiedział też, że źródłem powyższych informacji, może być dokumentacja cen transferowych oraz ostrzegł, że odmowa udostępnienia dokumentów takich jak wspomniane powyżej przez podmioty z tej samej grupy kapitałowej nie może być uzasadnieniem dla obniżenia standardu należytej staranności.

Należyta staranność to działania obejmujące znacznie więcej aspektów niż samo zebranie dokumentów. Kolejnym etapem jest analiza pozyskanych informacji, w toku której należy:

  • zweryfikować rezydencję podatkowej odbiorcy należności (w tym ryzyko rejestracji spółki w jednym państwie i zarządzanie jej z terytorium innego państwa);
  • ocenić statusu kontrahenta jako podatnika, który uzyskuje przychód z tytułu otrzymanej należności oraz jej rzeczywistego właściciela (beneficial owner), w tym poprzez pryzmat prowadzenia rzeczywistej działalności gospodarczej przez ten podmiot,
  • ocenić czy nie utworzono struktur optymalizacyjnych, umożliwiających w szczególności praktyki treaty shopping oraz directive shopping.

Sytuacja płatników dokonujących wypłat na rzecz podmiotów powiązanych jest o tyle szczególna, że zgodnie z art. 30 § 5a Ordynacji podatkowej, nie jest możliwe wyłączenie odpowiedzialności płatnika z uwagi na niepobranie podatku z winy podatnika, jeżeli płatnik i podatnik są podmiotami powiązanymi w rozumieniu art. 23m ust. 1 pkt 4 Ustawy PIT lub art. 11a ust. 1 pkt 4 Ustawy CIT. Przykładowo, jeżeli niepobranie podatku nastąpiło z obiektywnej winy podatnika, który np. złożył płatnikowi fałszywe oświadczenie, że jest beneficjentem rzeczywistym należności i płatnik działając w dobrej wierze, nie pobrał podatku u źródła lub pobrał podatek wg stawki obniżonej, to płatnik będzie stroną która poniesie konsekwencje nieprawidłowego poboru podatku i jego działanie w dobrej wierze na podstawie uzyskanych dokumentów, nie będzie miało w tym przypadku znaczenia. Oznacza to mniej więcej tyle, że otrzymując oświadczenia oraz inne informacje od podmiotów powiązanych, należy podejmować dodatkowo działania, aby wnikliwie zweryfikować ich prawdziwość i prawidłowość.

W niekomfortowej sytuacji znajdują się zatem płatnicy należący do grup kapitałowych, ponieważ jakiekolwiek działania podejmą i tak w finalnie będą odpowiadali finansowo za nieprawidłowe ustalenie obowiązków podatkowych w odniesieniu do podatku u źródła od należności wypłacanych na rzecz podmiotów powiązanych. Z praktyki naszej współpracy z międzynarodowymi grupami kapitałowymi, nie wynika bynajmniej, że chętnie dzielą się informacjami ze spółkami zależnymi. Niestety wniosek jest taki, że polscy płatnicy będą musieli „uparcie” domagać się ujawnienia niezbędnych informacji, zapewne wielokrotnie będą odsyłani z kwitkiem, a i tak w finalnie w przypadku jakiejkolwiek niezawinionej nieprawidłowości, to polscy płatnicy poniosą konsekwencje finansowe.

Hanna Czogalla

Hanna posiada ponad dziesięcioletnie doświadczenie w zakresie doradztwa podatkowego. Bierze udział w projektach z zakresu bieżącego doradztwa podatkowego, due diligence, audytach podatkowych oraz cen transferowych. Od początku swojej kariery związana z Grant Thornton. Autorka publikacji dotyczących zagadnień podatkowych i bilansowych w prasie fachowej. Prelegent na szkoleniach. Wykładowca Wyższej Szkoły Bankowej w Poznaniu. Od 2008 roku jest pracownikiem Grant Thornton, w 2017 roku dołączyła do zespołu doradztwa podatkowego

Zobacz także

Skomentuj