Firmy rodzinne w Polsce i Irlandii – inny kontekst, podobne wyzwania?

Firmy rodzinne stanowią dziś jedną z istotnych sił napędowych polskiej gospodarki. Trend ten widzialny jest także na całym świecie – jak pokazują szacunki, firmy rodzinne odpowiedzialne są za wytwarzanie 70–90 procent światowego PKB[1]. Jednocześnie, jak pokazuje przykład Irlandii – która często przywoływana jest jako wzorzec dla Polski pod hasłem „celtycki cud gospodarczy” – wyzwania, przed którymi stoją dziś firmy rodzinne są takie same, bez względu na kraj pochodzenia.

W ciągu 30 ostatnich lat obserwowaliśmy proces budowania firm rodzinnych w Polsce, które mają coraz większy i zauważalny wkład w tworzenie nowych miejsc pracy, wpływ na eksport i na rozwój gospodarki narodowej. Według szacunków 3 mln osób w kraju zatrudnionych jest w rodzinnych firmach, a one same wytwarzają prawie 20 proc. PKB Polski[2]..
W przypadku Irlandii aż ponad 75% firm rodzinnych jest odpowiedzialnych za wytwarzanie ponad 50% krajowego PKB i 50% zatrudnienia w skali całego kraju[3]. Tak jak i w Polsce, widać je w miastach i miasteczkach oraz we wszystkich sektorach, w tym w handlu detalicznym, rolnictwie, produkcji żywności, inżynierii, produkcji, logistyce, usługach finansowych i technologii, etc. Podobieństw jest zatem wiele. Polskie i irlandzkie firmy rodzinne stoją także przed podobnymi wyzwaniami, a kluczowe z nich to:

  • Walka o zasoby ludzkie  – jak wskazują eksperci z Grant Thornton Irlandia, przyciągnięcie i utrzymanie kluczowych pracowników w gospodarce o niemal pełnym zatrudnieniu to kluczowe wyzwanie dla całego sektora przedsiębiorstw, ale
    w szczególności dla firm rodzinnych. Firmy rodzinne muszą spojrzeć na nowe i innowacyjne sposoby przyciągania
    i zatrzymywania pracowników. W Polsce firmy rodzinne widzą także rosnące koszty pracy jako jedno z głównych wyzwań związanych z prowadzeniem biznesu.
  • Szukanie nowych rynków  – w przypadku Irlandii widmo Brexitu sprawiło, że wiele firm rodzinnych zaczęło koncentrować swoje wysiłki na poszukiwaniu i rozwijaniu nowych rynków zagranicznych lub dywersyfikacji oferty produktowej, a także nakładów w łańcuchu dostaw. Szybkiego i agresywnego rozwoju, którego podstawą ma być ekspansja zagraniczna lub odpowiednia nisza rynkowa, poszukuje także coraz więcej polskich firm rodzinnych. Jednak znalezienie i rozwój tych rynków wiąże się z pewnym czasem realizacji i inwestycjami, ponieważ często łańcuchy dostaw mogą wymagać czasu na dostosowanie i rozwój.
  • Nowe przepisy  – wprowadzanie nowych przepisów, takich jak RODO (z ang. GDPR), ma również wpływ na firmy rodzinne, dodając dodatkowe obowiązki w zakresie zgodności mniejszym firmom, które mają mniej zasobów, aby poradzić sobie z często złożonymi problemami, które mogą się pojawić.
  • Digitalizacja  – cyfrowa transformacja świata pracy, oferty produktów i usług oraz bezpieczeństwo IT stanowią poważne wyzwania dla firm rodzinnych, aby zachować konkurencyjność i znaczenie gospodarcze. Jak wskazują eksperci, jeśli digitalizacja zostanie wdrożona efektywnie i będzie dostosowana do celu biznesowego i skali działania, może mieć pozytywny wpływ na firmy rodzinne, zmniejszając nieefektywności i potencjalnie koszty pracy.
  • Planowanie sukcesji  – tak jak w przypadku polskich firm rodzinnych, „włączenie” nowej generacji w prowadzenie
    i zarządzanie biznesem i planowanie sukcesji to coś, w czym firmy rodzinne w Irlandii nie zawsze są dobre, głównie dlatego, że nie robią tego często. Kadencja dyrektora generalnego w firmie innej niż rodzinna trwa zwykle od 3 do 4 lat, a w firmie rodzinnej – 23 lata. Podobnie jak w polskich firmach rodzinnych sukcesja nierzadko jest również tematem tabu w rodzinie.

Więcej na temat firm rodzinnych można przeczytać tutaj.

Co istotne, w Irlandii dostępnych jest wiele inicjatyw rządowych, które mogą pomóc firmom rodzinnym. Toczy się także dyskusja nad możliwościami polepszenia polityki podatkowej, które mogłyby zostać wprowadzone w celu poprawy otoczenia podatkowego dla firm rodzinnych i pobudzenia przedsiębiorczości. Również na polskim rynku funkcjonuje wiele narzędzi wspomagających rozwój przedsiębiorstw. Fundusze dostępne są zarówno na poziomie krajowym, jak i regionalnym. Eksperci w obu krajach podkreślają jednak, że agencje państwowe muszą być bardziej zaangażowane w firmy rodzinne na szczeblu lokalnym, aby jak najlepiej wykorzystać dostępne środki i promować przedsiębiorczość w społecznościach.

Firmy rodzinne są ważnym filarem przedsiębiorczości w Polsce, chociaż ich udział w tworzeniu PKB jest wyraźnie niższy niż w rozwiniętych gospodarkach (w których odsetek przekracza nierzadko 50 proc.). W krajach europejskich takich jak na przykład Irlandia historia firm rodzinnych sięga często kilku pokoleń, w Polsce budowane są dopiero od 30 lat. Przywołany przykład irlandzkich rodzinnych firm pokazuje, że firmy rodzinne bez względu na kraj pochodzenia mierzą się z podobnymi wyzwaniami takimi jak sukcesja czy braki kadrowe. Skuteczne prowadzenie biznesu w kolejnych latach będzie w dużej mierze zatem uzależnione od stopnia przygotowania firm rodzinnych na te wyzwania. Na szczęście, doświadczenie z pracy z klientami pokazuje, że coraz więcej firm rodzinnych już podejmuje proaktywne działania zapobiegawcze – zarówno indywidualnie, jak i we współpracy z doradcami zewnętrznymi.

[1] https://www.forbes.pl/biznes/firmy-rodzinne-w-polsce-jakie-sa-infografika/xb3m4ll

[2] https://kobieta.wp.pl/firmy-rodzinne-w-polsce-statystyki-6346214450870401a

[3] https://www.irishtimes.com/special-reports/family-business-focus/family-firms-face-numerous-challenges-1.3929427

Agata Stańda

Agata jest ekspertem w obszarze kreowania optymalnych rozwiązań z zakresu organizacji i zarządzania przedsiębiorstwem, budowania i wdrażania strategii rozwoju, tworzenia i zmiany modeli biznesowych. Karierę zawodową rozpoczęła w 2011 roku w zachodnich firmach konsultingowych, specjalizujących się w projektowaniu i wdrażaniu projektów pomocowych, finansowanych przez instytucje międzynarodowe. Zarządzała złożonymi projektami transformacji gospodarczej w krajach rozwijających się w Afryce i Azji w zakresie tworzenia strategii, doskonalenia systemów organizacyjno- zarządczych, reformy administracji publicznej oraz zwiększenia udziału sektora prywatnego w kluczowych obszarach gospodarki.

Zobacz także

Skomentuj