Nowe instrumenty prawne w planowaniu sukcesji

Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii planuje istotne w kontekście sukcesji przedsiębiorstw zmiany przepisów. W opublikowanym w dniu 21 marca 2019 r. projekcie ustawy przedstawiono szereg zmian, mających na celu likwidację barier administracyjnych, w tym zmiany dotyczące sukcesji.

Sukcesja praw wspólnika w spółce handlowej

Zmiany dotyczące dziedziczenia praw własnościowych w spółkach prawa handlowego (a zatem zarówno w spółkach kapitałowych, jak i w spółkach osobowych) mają zapewnić bezpieczeństwo prawne udziałowcom, jak i samym spółkom w okresie między śmiercią wspólnika, a nabyciem praw do spadku przez jego spadkobierców. Jakkolwiek sukcesja w tym zakresie nie nastręcza tyle problemów prawnych, co do niedawna sukcesja jednoosobowej działalności gospodarczej, to jednak w następstwie śmierci wspólnika spółki może dojść do paraliżu decyzyjnego spółki.

W dotychczasowym stanie prawnym np. nabycie udziałów w spółce sp. z o.o. przez spadkobierców wspólnika jest skuteczne wobec tej spółki dopiero od momentu zawiadomienia spółki o nabyciu udziałów (przy czym dokonanie takiego zawiadomienia wymaga dołączenia dokumentu potwierdzającego przeprowadzenie postępowania spadkowego). Tym samym w spółce może powstać sytuacja, w której głosy z udziałów zmarłego wspólnika nie będą wykonywane, co z kolei – w szczególności w przypadku śmierci większościowego wspólnika – zaważyć może na losach firmy, np. w sytuacji braku możliwości wyboru zarządu spółki.

W celu zapewnienia płynnego wykonywania praw wspólników spółek handlowych, projekt przewiduje tymczasowe wykonywanie praw wspólnika w spółce już przed potwierdzeniem praw do spadku – poprzez powołanie przedstawiciela uprawnionych następców prawnych zmarłego.

Zgodnie z projektem, przedstawiciel może zostać powołany przez wspólnika lub jego spadkobierców (przy czym do powołania konieczna jest zgoda określonej w ustawie większości spadkobierców). Co ciekawe, projekt przewiduje również rozwiązanie alternatywne – to umowa spółki może określać osobę, która po śmierci wspólnika będzie umocowana do wykonywania jego praw w spółce. Zatem wspólnicy mogą z góry przewidzieć kim ma być przedstawiciel tymczasowo wykonujący prawa wspólnika w przypadku jego śmierci.

Rozwiązanie to z pewnością usprawni funkcjonowanie spółek w czasie zmian spowodowanych śmiercią wspólnika.

Przeniesienie ułamkowej części ogółu praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej

W obecnym stanie prawnym przyjmuje się, że ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej nie jest podzielny ani rozszczepialny, co powoduje wiele problemów przy planowaniu sukcesji w spółkach osobowych – np. jeżeli wspólnik (rodzic) spółki osobowej chce (za swojego życia) przenieść na sukcesorów część swojego udziału w spółce i ten sposób włączyć ich do działalności firmy.

Na podstawie projektowanych przepisów (pod warunkiem, że umowa spółki będzie posiadała odpowiednie zapisy w tym zakresie) dozwolone będzie zarówno podział „udziału” w spółce osobowej na kilka „części” przez przeniesienie go na kilka osób, jak i wydzielenie takiej części i przeniesienie jej na inną osobę (podczas gdy pozostałą część udziału zachowa wspólnik).

Rozwiązanie takie to istotna nowość, która z pewnością ułatwi planowanie i wdrażanie sukcesji w spółkach osobowych (które na koniec 2017 r. stanowiły blisko 13% polskich spółek[1]).

Przeniesienie decyzji administracyjnych związanych z przedsiębiorstwem za życia przedsiębiorcy

Projekt umożliwia przejęcie praw z decyzji administracyjnych związanych z przedsiębiorstwem przez nabywcę przedsiębiorstwa – w przypadku, gdy do nabycia dochodzi na podstawie czynności prawnej dokonanej za życia przedsiębiorcy. Rozwiązanie to ma ułatwić przekazywanie przedsiębiorstw sukcesorom za życia nestora.

Mechanizm taki będzie miał zastosowanie w przypadku nabycia przedsiębiorstwa na podstawie umowy w całości bezpośrednio od przedsiębiorcy, który prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do CEIDG oraz przedsiębiorców, będących wspólnikami spółki cywilnej.

Więcej na temat sukcesji i zarządu sukcesyjnego można przeczytać tutaj.

Inne zmiany związane z sukcesją

Projekt ustawy przewiduje również:

  1. Możliwość obniżenia, odroczenia lub rozłożenia zachowku na raty w przypadku dziedziczenia przedsiębiorstwa. Zmiana ta jest szczególnie ważna z punktu widzenia trwałości przedsiębiorstw. Obecnie konieczność dokonania przez spadkobiercę firmy wypłaty z tytułu zachowku może poważnie nadwyrężyć kondycję przedsiębiorstwa lub nawet zagrozić jej funkcjonowaniu. Proponowane regulacje mają pozwolić spadkobiercom przedsiębiorstw na uregulowanie przedmiotowych zobowiązań z uwzględnieniem interesu firmy.
  2. Wprowadzenie umów o zrzeczenie się zachowku – dotychczas możliwość zawierania takich umów była uznawana za dyskusyjną. Narzędzie to jest niezwykle przydatne przy planowaniu sukcesji i pozwala minimalizować spory dotyczące sukcesji powstające po śmierci nestora.
  3. Ułatwienia w zakresie trwania spółki osobowej po śmierci wspólnika – zgodnie z nowelizacją rozwiązaniu spółki (w tym spółki dwuosobowej) będzie mogło zapobiec zarówno postanowienie umowy spółki, jak i uzgodnienie dokonane przez pozostałych wspólników i spadkobierców zmarłego wspólnika.

Projektowane zmiany korzystnie wpłyną na planowanie i przeprowadzanie sukcesji – odpowiadają one bowiem na wiele problemów z którymi stykają się obecnie nestorzy i sukcesorzy. To kolejny akt prawny – obok Ustawy o zarządzie sukcesyjnym – pomagający zachować trwałość przedsiębiorstw. Nadal jednak właściciele firm muszą pamiętać, że jedynie odpowiednio wczesne planowanie i rozłożone w czasie wdrożenie może zapewnić sukces sukcesji.

Etap legislacyjny: konsultacje społeczne

[1] Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2018

Maja Jabłońska

Maja zajmuje się świadczeniem pomocy prawnej na rzecz przedsiębiorców, w szczególności w zakresie prawa spółek handlowych oraz prawa cywilnego. Radca prawny. Absolwentka prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zaangażowana w działanie zespołu specjalistycznego do spraw firm rodzinnych i współautorka książki „Przyszłość mojej firmy”. W 2015 roku dołączyła do zespołu doradztwa prawnego Grant Thornton.

Zobacz także

Skomentuj