Korzystanie ze znaku towarowego w grupach kapitałowych

Zagadnienie ustalenia odpłatności za korzystanie ze znaku towarowego w relacjach pomiędzy członkami tej samej grupy kapitałowej rodzi wiele kontrowersji. Dotyczą one nie tylko ustalenia wysokości wynagrodzenia za użytkowanie znaku towarowego, ale również samej oceny, czy zasadne jest ustalenie odpłatności za jego wykorzystanie. W poniższym wpisie skoncentruję się na drugim z powyższych zagadnień.

Odpowiedzi na powyższe wątpliwości nie dają krajowe regulacje podatkowe, które wskazują wyłącznie, iż rozliczenia pomiędzy jednostkami powiązanymi powinny odpowiadać warunkom, jakie ustaliłyby pomiędzy sobą podmioty niezależne. Konstrukcja polskich regulacji podatkowych sprawia, że zarówno ustalenie odpłatności za znak towarowy, jak również odstąpienie od rozliczenia opłaty licencyjnej, może wiązać się z negatywnymi konsekwencjami podatkowymi. W przypadku zakwestionowania przez organ podatkowy zasadności rozliczenia opłaty, ma on prawo skorygować dochód poprzez wyłączenie z kosztów uzyskania przychodu opłaty licencyjnej. W drugim przypadku natomiast organ podatkowy będzie miał prawo do rozpoznania przychodu w kwocie odpowiadającej wartości rynkowej świadczenia.

Racjonalność biznesowa a podatki

Występujące wątpliwości co do konieczności ustalenia opłaty za użytkowanie znaku towarowego sprawiają, że decyzja o ustaleniu odpłatności w wielu przypadkach jest podejmowana bez uwzględniania przesłanek biznesowych, a wyłącznie poprzez wybór rozwiązania zmniejszającego ryzyko podatkowe. Trzeba przy tym pamiętać, że to właśnie praktyka rynkowa, w tym szczegółowa weryfikacja poziomu korzyści generowanych przez znak towarowy, ocena jego wpływu na konkurencyjność podatnika, jak również ustalenie ekonomicznego właściciela znaku towarowego w grupie, powinny determinować decyzję o wprowadzeniu odpłatności za znak towarowy.

W ostatnim czasie racjonalne stanowisko w powyższym temacie zajęło Ministerstwo Finansów, które w wyjaśnieniach przekazanych na ręce Marszałka Sejmu wskazało, że brak odpłatności za użytkowanie znaku towarowego nie zawsze będzie stanowiło przesłankę do powstania nieodpłatnego świadczenia. Zgodnie z wyjaśnieniami Ministerstwa, „z uwagi na różnorodność stanów faktycznych, złożoność stosunków i procesów gospodarczych, jak również różnorodność relacji zachodzących pomiędzy podmiotami powiązanymi, nie jest możliwe udzielenie jednoznacznej odpowiedzi na postawione pytanie (dotyczące odpłatności za korzystanie ze znaku towarowego). Wynika to z konieczności indywidualnej oceny stanu faktycznego konkretnej sprawy. Niemniej, powyższe nie oznacza, iż w każdym przypadku korzystania bez odpłatności przez jeden podmiot z rzeczy, praw etc. udostępnionych przez drugi podmiot zajdzie konieczność opodatkowania tego rodzaju świadczenia”.

Znaki towarowe – jak postępować?

Pierwszą wytyczną, którą niewątpliwie należy się kierować przy podjęciu decyzji o ustaleniu odpłatności jest zasada, iż sama przynależność do grupy kapitałowej, niezależnie od jej pozycji, renomy i skali działania, nie stanowi wystarczającej przesłanki do ustalenia opłaty za znak towarowy. Powyższa zasada została bezpośrednio wyrażona w Wytycznych OECD w sprawie cen transferowych dla przedsiębiorstw wielonarodowych oraz administracji podatkowych (Raport Komitetu Spraw Podatkowych OECD).

Po drugie, przy dokonaniu oceny powinien zostać uwzględniony ogół relacji gospodarczych występujących pomiędzy właścicielem znaku towarowego a podmiotem użytkującym znak towarowy, szczególnie w kontekście rynkowych praktyk obowiązujących w tego rodzaju stosunkach gospodarczych.

Przykładowo, w przypadku relacji pomiędzy producentem wyrobów gotowych (właścicielem znaku towarowego) a jednym z jego wyłącznych dystrybutorów krajowych (podmiotem użytkującym znak towarowy), co do zasady, nie wystąpią przesłanki do wprowadzenia odpłatności za znak towarowy. Ogół relacji pomiędzy tymi podmiotami sprawia, iż niemożliwe jest wprowadzenie do obrotu towaru bez jednoczesnego użytkowania znaku towarowego. Tym samym prawo do użytkowania znaku towarowego powinno zostać zagwarantowane dystrybutorowi na podstawie umowy generalnej na dostawy towarów handlowych, aniżeli być przedmiotem licencjonowania w ramach odrębnej umowy licencyjnej. Powyższe sprawia, iż również ceny wyrobów gotowych oraz marże osiągane przez dystrybutora powinny uwzględniać poziom nakładów ponoszonych przez strony na promocję i budowę renomy znaku towarowego.

Z inną sytuacją będziemy mieli natomiast do czynienia, kiedy ten sam dystrybutor będzie chciał sygnować znakiem towarowym producenta asortyment, który będzie zakupywał od dostawców spoza grupy. W tym przypadku, przy założeniu, że motywacją do opatrzenia produktu znakiem towarowym było wykorzystanie jego renomy lub rozpoznawalności, nie ulega wątpliwości, iż dystrybutor uzyska korzyść ekonomiczną. Niezależnie od tego, czy korzyścią tą będzie zwiększenie wolumenu sprzedaży, możliwość osiągnięcia wyższych marż czy też odpowiednie pozycjonowanie produktu, nie ulega wątpliwości, iż opłata licencyjna powinna zostać uiszczona na rzecz producenta. Poziom opłat powinien ściśle korespondować z poziomem korzyści (poziomem wartości dodanej) kreowanej przez znak towarowy dla dystrybutora.

Podjęcie decyzji o ustaleniu odpłatności za znak towarowy każdorazowo powinno bazować na indywidualnej ocenie stanu faktycznego. Część przypadków będzie wymagała przeprowadzenia pogłębionych analiz stanu faktycznego pod kątem praktyk rynkowych, jak również aspektów biznesowych i prawnych. W tym obszarze niewątpliwie będą pomocne narzędzia wypracowane przez OECD w ramach międzynarodowych prac nad raportem BEPS, tj. prac dążących do stworzenia warunków do ograniczania poziomu erozji opodatkowania w poszczególnych jurysdykcjach podatkowych. Przeprowadzenie stosownych analiz zwiększy bezpieczeństwo podatkowe funkcjonowania podatnika w strukturach grupy kapitałowej, co jest istotne w kontekście ukierunkowania organów podatkowych na weryfikację transakcji opartych na usługach niematerialnych, w tym użytkowaniu wartości niematerialnych i prawnych.

 

 

Marcin Żmuda

Marcin posiada ośmioletnie doświadczenie w doradztwie w obszarze cen transferowych. Specjalizuje się w realizacji projektów w zakresie sporządzania dokumentacji cen transferowych, polityki cen transferowych i ustalaniu rynkowych warunków transakcji wewnątrzgrupowych. Ma również doświadczenie w realizacji projektów due diligence finansowo-podatkowych, projektów konsultingowych oraz audytów podatkowych.

Zobacz także

Skomentuj