Prokurent mortis causa – pomysł Ministerstwa Rozwoju na długowieczność biznesu

Life and death

Problem braku trwałości bytu prawnego przedsiębiorców, prowadzących indywidualną działalność gospodarczą, coraz częściej podnoszony jest przez przedstawicieli różnych środowisk związanych z biznesem. W obecnym stanie prawnym śmierć takiego przedsiębiorcy wiąże się de facto z zakończeniem prowadzonej przez niego działalności. Brak możliwości jej bezpośredniej kontynuacji przez spadkobierców przedsiębiorcy, w praktyce znacznie ogranicza szanse na wznowienie tejże działalności w przyszłości. Problem ten jest tym bardziej niepokojący, gdy weźmie się pod uwagę skalę zjawiska. W zależności bowiem od źródła, liczba przedsiębiorców prowadzących indywidualną działalność waha się od 1 do 2 milionów podmiotów. Nie należy zatem dziwić się, iż sytuacja ta spotkała się z reakcją Ministerstwa Rozwoju, które proponuje wprowadzenie do polskiego systemu prawnego instytucji prokurenta mortis causa (czyli: na wypadek śmierci), w charakterze remedium na przedstawione powyżej problemy.  

 

Prokurent mortis causa – kto to taki?

Prokura jest instytucją znaną już w polskim systemie prawnym, jako pełnomocnictwo udzielone przez przedsiębiorcę, podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, które obejmuje umocowanie do dokonywania czynności związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Kwestią istotną, ze względu na omawiane zagadnienie, jest brak wpływu śmierci przedsiębiorcy na ustanowioną przez niego prokurę. Należy bowiem wskazać, iż zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, śmierć przedsiębiorcy, ani utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie powoduje wygaśnięcia prokury. 

Jak wskazano powyżej, uprawnienie do ustanowienia prokurenta posiadają wyłącznie przedsiębiorcy wpisani do rejestru przedsiębiorców, co w praktyce oznacza, że przysługuje ono wyłącznie spółkom prawa handlowego. Rozszerzenie kręgu podmiotów, uprawnionych do ustanawiania prokurentów, o przedsiębiorców prowadzących indywidualną działalność gospodarczą, stanowi punkt wyjścia proponowanych zmian.

Ministerstwo Rozwoju zakłada bowiem wprowadzenie nowej instytucji, tzw. prokurenta mortis causa. Zgodnie z projektem założeń omawianych zmian, pod pojęciem tym należałoby rozumieć osobę fizyczną, podlegającą ujawnieniu w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, która mogłaby prowadzić sprawy przedsiębiorstwa po śmierci przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, w okresie między otwarciem spadku, a jego działem.

Zgodnie z projektem założeń, prokurent mortis causa byłby powoływany przez samego przedsiębiorcę (np. w testamencie), jego spadkobierców oraz małżonka niebędącego spadkobiercą (w przypadku wspólności majątkowej małżeńskiej), jak również w określonych przypadkach przez sąd. O samym temacie dziedziczenia ustawowego pisaliśmy w naszym artykule dotyczącym sukcesji na naszej stronie Grant Thornton „Dziedziczenie ustawowe”

Proponowany zakres uprawnień

Projekt przewiduje nadanie prokurentowi mortis causa szeregu istotnych uprawnień, które umożliwią mu kontynuowanie działalności przedsiębiorstwa po śmierci przedsiębiorcy. Zgodnie z ogólną zasadą podmiot ten byłby uprawniony do dokonywania czynności związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa w granicach tzw. zwykłego zarządu. Oznacza to, że prokurent mortis causa miałby umocowanie do dokonywania wszelkich czynności o charakterze typowym dla działalności danego przedsiębiorstwa. W powyższym zakresie prokurent mortis causa uprawniony byłby do zawierania, wykonywania i rozwiązywania umów z kontrahentami, regulowania zobowiązań publicznoprawnych, jak również do dokonywania czynności związanych z zatrudnieniem w przedsiębiorstwie i regulowaniem zobowiązań publicznoprawnych. Natomiast w sprawach przekraczających zakres zwykłego zarządu, działania prokurenta mortis causa wymagałyby uzyskania uprzedniej zgody spadkobierców lub sądu.

Prokurent mortis causa wstąpiłby również tymczasowo w stosunki pracy zawarte przez zmarłego przedsiębiorcę z pracownikami przedsiębiorstwa i wykonywał wszelkie prawa i obowiązki wynikające z tych stosunków. Projekt przewiduje ponadto,  iż posiadałby on dostęp do rachunku bankowego zmarłego przedsiębiorcy i do określonej wysokości środków pieniężnych, związanych z działalnością przedsiębiorstwa, a także, iż byłby uprawniony do udziału we wszystkich postępowaniach sądowych, administracyjnych oraz w postępowaniach przed organami podatkowymi w sprawach związanych z działalnością przedsiębiorstwa.

Projektodawca przewiduje, że z związku z wykonywaniem opisanych powyżej uprawnień, prokurent mortis causa mógłby korzystać z oznaczeń i numerów ewidencyjnych dotychczas identyfikujących zmarłego przedsiębiorcę. W szczególności, w okresie od dnia otwarcia spadku do dnia podziału spadku, prokurent mortis causa mógłby posługiwać się dotychczasową firmą przedsiębiorcy bez konieczności uzyskiwania zgody na posługiwanie się nazwiskiem przedsiębiorcy od jego spadkodawców. Ponadto prokurent mortis causa byłby uprawniony do posługiwania się dotychczasowymi numerami NIP i REGON zmarłego przedsiębiorcy.

Zakres pozostałych zmian

Projekt przewiduje również szereg modyfikacji w zakresie zasad funkcjonowania dotychczasowych instytucji prawnych. Celem tych modyfikacji jest zachowanie trwałości biznesu osoby fizycznej po jej śmierci.

Przede wszystkim projektodawca przewidział wprowadzenie regulacji, zgodnie z którymi decyzje administracyjne wydane wobec zmarłego przedsiębiorcy w związku z działalnością przedsiębiorstwa, o ile nie należą do decyzji uzależnionych od przymiotów osobistych tego przedsiębiorcy, nie wygasną z chwilą ich śmierci, będą mogły być tymczasowo wykonywane przez prokurenta mortis causa. Również otrzymywana przez zmarłego przedsiębiorcę pomoc publiczna, w tym również pomoc de minimis, po jego śmierci nie będzie musiała zostać zwrócona podmiotowi finansującemu w całości wraz z odsetkami, a projekty finansowane z takiej pomocy będą mogły być kontynuowane. Projekt zakłada ponadto możliwość ubiegania się o pomoc publiczną w postaci ulg związanych ze zdarzeniami, które będą miały miejsce przed śmiercią przedsiębiorcy oraz zaistniałymi w okresie działalności prokurenta mortis causa.

Na szczególną uwagę zasługuje również propozycja wprowadzenia regulacji zakładającej częściowe „upodmiotowienie” przedsiębiorstwa w zakresie obowiązków podatkowych odnoszących się do niektórych podatków (VAT, PCC, podatek od środków transportu, podatek od nieruchomości). W celu zachowania kontynuacji rozliczeń podatkowych związanych z działalnością prowadzoną w ramach przedsiębiorstwa zmarłego, projektodawca zakłada przyjęcie fikcji prawnej, iż to przedsiębiorstwo jest podatnikiem w odniesieniu do podatków, wskazanych powyżej. Obowiązek zapłaty wspomnianych danin spoczywałby natomiast na prokurencie mortis causa, jako płatniku.

W chwili obecnej projekt założeń, o którym mowa powyżej, został skierowany do konsultacji między resortami, przy czym na razie nie został opublikowany projekt ustawy zawierający propozycje konkretnych przepisów w tym zakresie. Postępy prac legislacyjnych nad wspomnianym projektem będą przez nas na bieżąco śledzone i komentowane. Termin wejścia w życie nowych przepisów przewidziany został najwcześniej na dzień 1 stycznia 2018 r.

Marek Pawlak

 

Zapraszamy do oglądania i subskrypcji nowej serii wideokomentarzy! karollo_play-na-bloga_3

Zobacz także

1 komentarz

  • ~Karolina 20 listopada 2017   Odpowiedz →

    Czy w jakiś sposób reguluje te kwestie UE w ustawach, rozporządzeniach?

Skomentuj