Mini-klauzula ograniczy zwolnienie dywidendowe?

Two businessmen divide in parts the profit between themselves

Prace nad budzącą ogromne kontrowersje generalną klauzulą przeciwko unikaniu opodatkowania chwilowo znacznie zwolniły, ale nie oznacza to wcale, że w okresie letnim nasz ustawodawca próżnuje. Sejmowa komisja finansów publicznych analizuje właśnie zaproponowaną przez rząd nowelizację ustaw o podatkach dochodowych. Zmiana przepisów przewiduje między innymi wprowadzenie klauzuli ograniczającej możliwość korzystania ze zwolnienia dla dywidend wypłacanych przez spółki zależne spółkom dominującym, w przypadku gdy fiskus stwierdzi, że transakcje nie mają rzeczywistego charakteru.

 

Ze względu na postanowienia Dyrektywy Parent Subsidiary (które znalazły odzwierciedlenie w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych), dywidendy i inne dochody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych wypłacane przez spółki zależne na rzecz ich spółek dominujących korzystają ze zwolnienia z opodatkowania, pod warunkiem spełnianie określonych warunków (podstawowym wymogiem jest to, że spółka otrzymująca dywidendę musi posiadać bezpośrednio co najmniej 10% w kapitale zakładowym spółki wypłacającej dywidendę przez okres 2 lat, ponadto obie spółki muszą mieć siedzibę w Polsce lub innym państwie UE lub EOG). Planowana zmiana przepisów przewiduje, że ze zwolnienia tego nie będzie można skorzystać w przypadku gdy uzyskanie dywidend (lub innych dochodów z tytułu udziału w zyskach osób prawnych) następować będzie w związku z zawarciem umowy lub dokonaniem innej transakcji, które nie mają rzeczywistego charakteru, a ich głównym celem było uzyskanie zwolnienia.

Kwestionowanie rzeczywistego charakteru umowy

Zgodnie z projektem ustawy, zwolnienie dywidendowe nie będzie miało zastosowania jeżeli osiągnięcie dywidend lub innych dochodów z udziału w zyskach osób prawnych będzie następowało w związku z zawarciem umowy lub dokonaniem innej czynności prawnej, lub wielu powiązanych czynności, których głównym lub jednym z głównych celów było uzyskanie zwolnienia dywidendowego i czynności te nie miały „rzeczywistego charakteru”. W projektowanych przepisach zawarta została próba doprecyzowania, kiedy umowa lub inna transakcja nie ma rzeczywistego charakteru – „w zakresie, w jakim nie jest dokonywana z uzasadnionych przyczyn ekonomicznych”, w szczególności dotyczyć ma to sytuacji gdy „w drodze umowy lub innej czynności prawnej przenoszona jest własność udziałów (akcji) spółki wypłacającej dywidendę lub spółka osiąga przychód (dochód), wypłacany następnie w formie dywidendy lub innego przychodu z tytułu udziału w zyskach osób prawnych”.

W uzasadnieniu do rządowego projektu nowelizacji, wskazana została przykładowa sytuacja, która może zostać uznana za nierzeczywistą – chodzi o przypadek, w którym spółka dominująca przenosi na spółkę zależną określoną wartość niematerialną i prawną (np. znak towarowy), a następnie korzysta z niej w zamian za uiszczanie opłaty licencyjnej. Dochód z otrzymywanych wartości, wygenerowany na poziomie spółki zależnej, podlega natomiast wypłacie w formie dywidendy na rzecz spółki dominującej.

Jak wskazuje powyższy przykład, organy podatkowe oceniając „rzeczywisty charakter” transakcji będą dysponowały dosyć dużą swobodą. W związku z tym, w stosunku do planowanych restrukturyzacji, które w przyszłości będą wiązały się z transferem dywidend lub innych przychodów korzystających ze zwolnienia, warto zadbać o odpowiednie podkreślenie przyczyn ekonomicznych, np. uwypuklając je w dokumentach korporacyjnych towarzyszących przeprowadzanym transakcjom.

Termin wprowadzenie nowych przepisów

Obowiązek wprowadzenia do polskich przepisów mini-klauzuli ograniczającej stosowanie zwolnienia dywidendowego wynika ze zmiany Dyrektywy Parent Subsidiary. Państwa członkowie – w tym Polska – powinny dostosować przepisy krajowe do tej zmiany do końca 2015 roku. Rządowy projekt zmiany ustawy o podatku dochodowym, obejmujący między innymi wprowadzenie mini-klauzuli, wpłynął do Sejmu w lipcu, obecnie – po pierwszym czytaniu na posiedzeniu Sejmu – jest analizowany przez sejmową komisję finansów publicznych (proces uchwalania ustawy można śledzić na stronie Sejmu). Wszystko wskazuje więc na to, że Polska zdąży wprowadzić zmiany i nowe przepisy wejdą w życie od 1 stycznia 2016 roku.

Jak na razie projekt nie przewiduje żadnych przepisów przejściowych, poza stwierdzeniem, że nowe przepisy mają zastosowanie do dochodów osiągniętych od dnia 1 stycznia 2016 roku. Może to wywoływać spore wątpliwości. Przede wszystkim nie wiadomo czy klauzula będzie mogła być wykorzystywana do oceny rzeczywistego charakteru umów lub innych transakcji, które miały miejsce przed wprowadzeniem tych przepisów (a więc przed 1 stycznia 2016 roku), w sytuacji gdy wynikająca z nich wypłata dywidendy nastąpi już po tej dacie. Naszym zdaniem, biorąc pod uwagę zasadę niedziałania prawa wstecz, fiskus nie będzie miał prawa do wyciągania negatywnych konsekwencji wobec podatników, którzy zawierali umowy lub dokonywali innych transakcji (w wyniku których otrzymają dywidendy lub inne przychody z udziału w zyskach osób prawnych, korzystające ze zwolnienia dywidendowego) w momencie gdy klauzula jeszcze nie obowiązywała, tzn. przed 1 stycznia 2016 roku. Powyższa zasada powinna znaleźć odzwierciedlenie bezpośrednio w treści przepisów wprowadzających nowelizację. W przeciwnym razie, niepewność co do możliwości zastosowania klauzuli do transakcji dokonanych przed 1 stycznia 2016 r. będzie stanowiła naruszenie konstytucyjnej zasady ochrony praw nabytych.

 

Wszystko wskazuje na to, że od 1 stycznia 2016 roku, organy podatkowe będą mogły zakwestionować stosowanie tzw. zwolnienia dywidendowego, w sytuacji gdy ocenią, że transakcje w związku z którymi następuje wypłata dywidendy nie miały „rzeczywistego charakteru”. Naszym zdaniem, zasady te nie powinny być stosowane do transakcji, które miały miejsce przed 1 stycznia 2016 roku, nawet w sytuacji gdy wypłata dywidendy następować będzie już po tej dacie – powinno to jasno wynikać z przepisów przejściowych, których póki co ustawodawca nie przewiduje. Będziemy aktywnie monitorować proces legislacyjny. Niezależnie od powyższego, w stosunku do restrukturyzacji, które będą w przyszłości wiązały się z wypłatą dywidendy lub uzyskiwaniem innych dochodów z udziału w zysku osób prawnych, korzystających ze zwolnienia dywidendowego, warto już teraz zadbać o odpowiednie podkreślenie i uwypuklenie uzasadnienia ekonomicznego planowanych transakcji, w celu uniknięcie ewentualnych wątpliwości co do ich rzeczywistego charakteru.

 

Maria Kopówka

 

Zobacz także

Skomentuj